A. El Yazısı ve İmza İncelemeleri İçin Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
1. İnceleme konusu belge:
El Yazısı ve İmza İncelemelerinde inceleme konusu belgenin asıl belge olması istenilen durumdur. Ancak, asıl belgenin elde edilemediği durumlarda fotokopi veya suret belgeler üzerinde de inceleme yapılabilmekle birlikte (bkz: SKS- Fotokopi, Faks, Karbon Suret, Yazıcı Çıktısı veya Ekran Görüntüsü Belgeler üzerinde el yazısı ve imza incelemesi yapılabilir mi?)
ıslak mürekkepli kalemle yazılmış yazı ve imzalardan belirlenen bazı özellikleri (kalem baskısı, kalem darbe yönü, vs.) bu tür belgelerin yansıtmaması dünyada adli belge incelemeleri camiasında da kabul edilen bir gerçektir.
2. Mukayese konusu belgeler:
Mukayese konusu belgeler inceleme konusu belge üzerindeki el yazısı ve imzaları karşılaştırma amacıyla kullanılan sorulan şahsın el yazısı ve imzalarını içeren belgelerdir. Mukayese konusu belgeler iki gruba ayrılır. Bunlardan birincisi samimi mukayese belgeler diğeri ise huzurda alınmış mukayese belgelerdir.
Samimi mukayese belgeler şahsın günlük yaşantısında sonrasında inceleme amaçlı olarak kullanılacağını düşünmeden yazdığı yazıları ve attığı imzaları içerir. Şahıs yazı ve imzalarının inceleme amaçlı olarak kullanılabileceğini düşünmediği için kendi kaligrafik ve karakteristik özelliklerini yazı ve imzalara gönüllü olarak yansıtmaktadır. Samimi mukayese yazı ve imzalar ne kadar geniş zaman dilimini kapsarsa adli belge inceleme uzmanı için o kadar geniş bir veri tabanı bilgisi içerir. Bu tür yazı ve imzalar incelenerek şahsın yazı ve imzasındaki doğal sapmalar, zamanın şahsın yazı ve imzasına etkileri ve karakteristik özellikler gibi pek çok özelliği belirlenebilmektedir. Samimi mukayese el yazıları telefon defteri, not defteri, okul defterleri, günlük kullanılıyorsa günlükler, ajanda vs. gibi belgeler temin edilerek, samimi mukayese imza örnekleri ise abonelik belgeleri (elektrik, su, telefon, doğalgaz, vs.), bankalar tarafından düzenlenen para çekme dekontları, kredi kartı başvuru belgeleri, bankacılık sözleşmeleri, vs. gibi belgeler, noterler tarafından düzenlenmiş imza sirküleri, vekâletname vs. gibi belgeler, dilekçeler, resmi yazışma belgeleri, sandık seçmen listeleri gibi belgeler temin edilerek sağlanabilir.
Huzurda alınan mukayese belgeler incelemeyi yürütmesi için müfettiş, idari soruşturmalarda tayin edilen muhakkik, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet Savcısı veya kolluk görevlisi ya da kovuşturmayı yürüten hakim tarafından alınan yazı ve imza örnekleridir. Huzurda alınan mukayese el yazıları inceleme konusu belge üzerindeki tüm harf ve rakam karakterlerini içermeli, büyük harfle yazılmış harf karakterleri büyük harfle küçük harfle yazılmış harf karakterleri ise küçük harfle yazdırılmalıdır. Mukayese el yazısı ve imzalar en az dört sayfa temin edilmeli, şahsın iki elini de kullanabiliyor olması ihtimaline karşı sağ ve sol her iki elle de yazdırılmalı ve yazdırılan her sayfadan sonra ara verilerek şahsın yazı ve imzasını değiştirme ihtimali düşürülmelidir. Ayrıca mukayese örnekler, inceleme konusu belgenin yazımında kullanılan yazı enstrümanı (kağıt, karton, tükenmez kalem, pilot kalem, fırça, vs.) ile yazdırılarak temin edilmelidir. Özellikle imzalar için fiziksel şartların benzer tutulması maksadıyla, eğer inceleme konusu imzalar matbuu belge (çek, senet, vs.) üzerine atılmışsa, söz konusu matbuu belgenin boş kopyaları üzerine imza attırılması uygun olacaktır.
B. Mukayese Makine Yazıları Temin Edilirken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Makine yazılarında (Bilgisayar yazıcıları, fotokopi makineleri, faks cihazları, vs.) mukayese temin edilirken dikkat edilmesi gereken ilk husus, makineden boş bir sayfanın çıktısının alınmasıdır. Bu şekilde elde edilen boş kopya üzerinde yollar, çizgiler, kapma izleri, kir ve arızalar sonucu meydana gelen makineye ait artık izler gibi karakteristik özellikler tespit edilebilir. Elde edilen boş kopya dışında en az 9 adet (eski tarih üretim makinelerde tambur 9 dönüde bir turu tamamladığı için), üzerinde metin bulunan kopya çıkarılması gerekmektedir. Metin içeriği olarak, inceleme konusu belge üzerinde bulunan metnin aynısının olması tercih sebebi iken aynı metin içeriğinin bulunmaması, incelemeciler için çok da olumsuz bir durum değildir. Ayrıca, mukayese çıktıların elde edildiği makinenin tamir ve bakım bilgilerinin de adli belge inceleme uzmanına temin edilmesi önemli bir husustur.
C. Kaşe ve Mühür İzi İncelemelerinde Mukayese Temininde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Adli belge inceleme alanında incelemeler, bu alanın tüm farklı incelemelerinde (El Yazısı, İmza, Sahtecilik, vs.) olduğu gibi karşılaştırma esaslı olarak yapılmaktadır. Bu alanda yapılan inceleme çeşitlerinden bir tanesi de Kaşe ve Mühür İzi İncelemeleridir. İnceleme konusu belge üzerinde bulunan kaşe ve mühür izleri, mukayese örnekleri karşılaştırılması ve çakıştırılması suretiyle incelenir. İncelemelerde kaşe veya mühür izinin içeriğinden, ebatlarına pek çok özelliği bir bütün olarak yapılmaktadır. İncelemeciye temin edilecek olan mukayeselerde dikkat edilmesi gereken en önemli husus, kaşe veya mühür izi içeriğinin belge üzerine tam olarak aktarılmasıdır. İncelemeciye, temin edilebiliyorsa, mukayese konusu kaşe veya mührün kendisi, inceleme amaçlı olarak verilebilir. Bu durumda incelemeci, temin edilen kaşe veya mührün mukayeselerini oluşturarak inceleme ve karşılaştırma yapar.